Tâm bạn có đang bị thất niệm, phóng dật, vọng tưởng, hay là hoang vu khi thực hành văn hóa đọc không?

Khi căn tiếp xúc với trần, mắt tiếp xúc với con chữ, ngoài cảm giác hình ảnh, thì phát sinh thêm ý thức. Lúc này ý lại tiếp xúc với pháp, phát sinh ra cảm giác pháp trần và tưởng thức, rồi thêm cái ý thức thứ hai do tưởng thức này sinh ra. Nếu dừng lại ở tưởng thức này, ghi nhận cảm giác pháp trần thì OK là bậc Vô học rồi. Còn bậc hữu học, cái tưởng thức này sẽ kích hoạt kho chứa Vô minh và Minh.

Nhiều bạn nói rằng bạn chánh niệm, răng lưỡi vẫn siết chặt nhưng bản thân lại vẫn để kho chứa vô minh được kích hoạt và cho rằng ta đang chánh tư duy. Như bài trước đã nói, răng lưỡi siết chặt là thói quen, mà phải là nhớ đến, thấy cảm giác răng lưỡi siết chặt thì mới đang ở trên chánh niệm. Khi đang trên chánh niệm, nhớ đến cảm giá trên thân, cái biết là biết trực tiếp, và ngay khi đọc, con chữ nó hiện qua mắt mình nó cũng chỉ có cảm giác hình ảnh, hay thêm có cảm giác pháp trần.

Phần kho chứa Vô minh ở đây là các khái niệm mang tính chất cá nhân, tri thức, kinh nghiệm cá nhân, chủ quan… Phần này khi được kích hoạt sẽ khiến người đọc bấm like, tim, haha, phẫn nộ… dựa trên lộ trình tâm đang sinh khởi trong tâm người đó. Hoặc đưa ra các comment mang tính cá nhân, nói lên các tri thức, kinh nghiệm của mình với các câu chữ ở trên. Thậm chí lại kích hoạt những khái niệm hay chính là sự quan tâm, chú tâm tới những phần không phải là nội dung chính của bài, hay nội dung người viết, chia sẻ cần truyền đạt, rồi đưa ra các ý kiến, đánh giá, chê trách, chỉ trích, lập luận đúng sai trên những phần không thiết yếu đó. Có phải rằng, việc đọc của bạn khiến bạn dính mắc, ràng buộc vào đối tượng được đọc?

Nói vậy, không có nghĩa là không được tác ý, comment. Mà cái cần là như lý tác ý. Hãy khéo léo tự quan sát các comment của mình khi phát ra là nói như phân, nói như hoa, hay nói như mật. Nếu là các bậc thầy, hoặc các thiện bạn hữu đã cùng học một pháp, hãy khéo léo tác ý trên pháp học.

Phần kho chứa Minh ở đây là những hiểu biết đúng như thật về Pháp, về sự sinh diệt hay về sự sanh khởi 5 triển cái, nơi nội ngoại pháp, 5 thủ uẩn, nơi 6 nội ngoại xứ, 7 giác chi…. Để tự mình tuệ tri về 4 thánh đế, thấy rõ lộ trình tâm của mình đang sanh khởi nơi nào trên lộ trình 8 chi phần chánh đạo. Nên thực chất, mình mang tiếng là người đọc sách, báo, fb,…nhưng thực chất là mình đang tự đọc tâm mình. Đối tượng sách, báo, fb bên ngoài là chính là trần để kiểm tra lộ trình tâm, phát hiện các thọ, tâm hành khi lục căn của mình tiếp xúc.

Nếu đến đây, bạn hiểu, thì tôi không cần viết nữa, bạn cũng không cần đọc nữa, và chúng ta yên lặng, định tĩnh, tự an trú nội tâm.

Ngay từ lúc mở mắt, việc với tay cầm lấy điện thoại, nhấn nút mở fb, lướt lướt màn hình, bấm thích hay không bấm,…là những thời gian đó bạn đã mất chánh niệm rồi. Nhiều bạn nói rằng, răng lưỡi vẫn siết chặt, nhưng răng lưỡi vẫn siết đó là thói quen của bất cứ người tu tập đóng mạch nhâm đốc của nhiều pháp môn, mà cái cần nhớ là cảm giác siết chặt nơi răng lưỡi. Nếu nhớ tới cảm giác răng lưỡi siết chặt, và vẫn thực hiện các công việc trên, thì đó là cùng một lúc 2 lộ trình tâm đang diễn ra, đan xen rất nhanh nên cảm giác như ta đang phân thân, hơi thở vẫn nhẹ nhàng vào ra, kết thúc nơi nóc họng, còn tay, chân vẫn cử động như 1 chú robot được lập trình.

Người tu tập, an trú chánh niệm thì đồng thời cũng tự rụng, hay rời bỏ các việc không tên, vì đơn giản khi tâm tham, sân, si không có mặt thì phi như lý tác ý không có mặt, dẫn tới các tà ngữ, tà nghiệp, tà mạng không có mặt. Người bên ngoài nhìn vào thì cơ bản thấy người ấy ít các hoạt động mang tính xã giao, phù phiếm, thậm chí có tâm lý thích độc cư. Hoặc ở trạng thái cao hơn, khi các phi như lý tác ý diễn ra với cường độ thấp, các ăn, nói, hành động không có xu hướng hướng ra ngoài, ta thấy ở người ấy một cảm giác vắng lặng, định tĩnh, bình an, thư thái.

Để quan sát được người khác thì trước tiên bạn phải quan sát được chính mình. Việc này giống như người họa sỹ thì có thể hiểu được tranh, người nhạc sỹ thì có thể hiểu được nhạc, còn người bình thường thấy tranh chỉ là tổ hợp của màu sắc, giống hay không giống hoặc là cảm giác gì gì đó, hay thấy nhạc cũng tương tự.

Để nhận ra mình, để nhận ra các lộ trình tâm, hay các ý niệm đang xảy ra nơi tâm mình, không chỉ ngày một, ngày hai. Cần quan sát miên mật bất cứ khi nào, đặc biệt là thời gian thiền tọa với không gian yên lặng. Thường thì mỗi chúng ta, vì quá nhiều ý niệm đến và đi hơn cả cái máy tính tốc độ vi xử lý 100i, cộng với bao nhiêu các danh, sắc đang ầm ĩ bên ngoài đập vào các giác quan nên thật khó để nhận ra mình đang nghĩ gì, hoặc nghĩ gì thì cũng k biết mình đang nghĩ tới đâu, chỉ tới khi mọi thứ biến thành hành động, lời nói.. mới nhận ra thì đã quá muộn.

Lần đầu tiên, tôi được dạy để quan sát ý niệm là lấy thước đo của hơi thở, của nhịp tim và các nội xúc trong cơ thể làm thước đo. Bất cứ một ý niệm gì cũng sẽ gây cho chúng ta sự thay đổi của 1 trong 3 thứ trên. Còn nếu nó mạnh thì cả 3 thứ trên cùng xảy ra. Ví dụ khi nóng giận: hơi thở gấp, nhịp tim nhanh, vùng bụng nóng lên đi lên mặt và việc lúc đó là gào thét, đập bàn đập ghế… Nhờ việc quan sát 3 nơi này mà tôi đã giảm được tới 98% nóng giận. Có những khi không hài lòng, sự giận có mặt rồi tan biến nhanh chóng. Ngày mới thực hành và quan sát, có những lần thấy cục lửa đi như thiêu đốt vùng ruột gan, đau nhói nơi ngực, thậm chí chưa kịp giận người khác thì mình đã bệnh vì bị nội hỏa thiêu đốt.

Ví dụ trên là với các hoạt động hằng ngày, còn khi tọa thiền, tôi cũng dùng hơi thở để đo các ý niệm xảy ra, ý đến đi nhanh, hơi thở thô, gấp, ý đến mỏng dần, hơi thở cũng dịu dần. Rồi ý như áng mây trôi, hơi thở cũng nhẹ như sợi tơ sợi chỉ. Thực hành tọa thiền thời gian dài, theo dõi các ý niệm xảy ra nơi ý căn, dần dần sẽ thấy chúng cũng như các sợi tơ, cũng giăng mắc, ngang dọc, đan xen, lẫn lộn. Đôi khi chúng như những vòi con bạch tuộc, tự nơi nào đó, nhoi lên, cấu nhiễm vào vùng thân thể bạn, lúc này hơi thở đã khá nhẹ êm, nhưng cảm giác nơi nội xúc hay cảm giác năng lượng trên thân thay đổi khi có 1 sự cấu nhiễm bạn sẽ thấy rõ và chỉ cần thấy, đưa tay gạt ra như gạt con đỉa bám vào chân là được.

Có những ý niệm được khắc sâu trong quá khứ, nhờ rủ bõ lớp cỏ rác bên trên mà giờ nó mới lại lộ diện. Những ý niệm này mới thực sự đòi hỏi sự kiên trì, sự kiên quyết… của người tu tập. Chúng không chỉ như cái vòi bạch tuộc cấu vào thân bạn, hay con đỉa bám vào chân bạn mà chúng đôi khi như những sợi dây thừng, bó vòng vòng quanh bạn, siết chặt vậy. Chúng đôi khi như những sợi roi da quất vào da thịt bạn. Ai đã trải qua, đã lần mò tới đây, sẽ nói đó là trả nghiệp hay bài tập lớn. Còn mình thì thấy chúng thật là kinh khủng theo nghĩa đen cả trên phương diện danh và sắc. Vì chúng là ý niệm quá sâu, nên gần như mọi cái đổ vào căn của bạn, chúng lập tức trôi vào rãnh đó. Còn các nội xúc thì dâng trào mãnh liệt, hỉ nộ ái ố sầu bi…có mặt đủ cả với mức cao.

Có những lúc, tưởng chừng như tôi đã muốn đầu hàng, bạn có lẽ cũng sẽ vậy, nên ngoài kia, bạn gặp rất nhiều người bỏ tu là thế. Nhưng bạn chỉ cần luôn nhớ, Phật luôn ở bên, Pháp luôn ở bên, Tăng đoàn luôn ở bên bạn. Có thể nhờ sư huynh tỉ hoặc bạn đồng môn chia sẻ để vượt qua các trạng thái khó khăn này. Nhưng quan trọng nhất là bạn, phải như lý tác ý trên lộ trình tâm chánh đạo, không được dễ duôi để rồi trượt sang lộ trình tâm bát tà đạo.

Trải qua các tầng bậc quan sát cá nhân thì thước đo quan sát của bạn cũng dần tự hình thành theo đó là như vậy. Mỗi level tự quan sát được mình, thì bạn cũng có thể quan sát được người khác tương tự. Ở đây, tôi không có ý định nói mình có khả năng quan sát tốt hơn, mà tôi tự nhận biết mình vẫn còn nhiều tầng sâu lắng, định tĩnh hơn nữa còn cần phải thực hành.

Người tự quan sát được mình, thì kì lạ là không có ý niệm quan sát người khác. Đơn giản, chỉ khi bạn không biết thế giới bên trong bạn tuyệt diệu như thế nào, bạn mới đi tìm thế giới bên ngoài, hay bạn không biết mình đang sở hữu viên kim cương ngàn tỉ thì bạn mới có xu hướng kiếm tiền. Người tự quan sát, họ quan sát mình còn không hết ngày, đâu là lộ trình tâm chánh đạo, đâu là lộ trình tâm tà đạo, lộ trình tà này tới đoạn nào rồi: mới kích hoạt kho chứa, hay đã tới tâm hành tham sân si, hay đã tới tà tinh tấn, thậm chí nhiều khi tới phi như lý tác ý, và không ít tới tà ngữ, tà nghiệp, tà mạng. Bất kể tà nào xảy ra mà nhận ra được, dừng lại được cũng là quý rồi. Chứ đừng quá mong cầu là nó không thể xảy ra, vì khi đó phải là nhân vô minh không còn, kho chứa vô minh được xóa sạch.

Còn sống và tham gia công việc ngoài đời, có gia đình, hãy lên bảng thời gian biểu cụ thể: giờ này cho công việc, giờ này cho gia đình, giờ này cho đọc sách, giờ này cho thiền định… giờ nào việc nấy. Giờ tu tập, thiền định càng dài, thì thời quan sát để chánh niệm, để khơi lên lộ trình tâm bát chánh đạo càng dài. Còn thời gian làm việc, gia đình, lộ trình tâm bát tà đạo xảy ra vô cùng nhanh nên chỉ có thể niệm thân để tránh các ý niệm lôi kéo, tránh các nội xúc tiêu cực có thể xảy đến và cũng là cách để quan sát các ý niệm đến đi với cường độ cao hơn khi tĩnh tọa.

Tóm lại: hãy tập quan sát chính mình và chỉ quan sát mình; lên thời gian biểu để tu tập rõ ràng nếu bạn đang là cư sĩ.

Người gác cổng được giao gác một lúc 6 cổng thành, ở 6 hướng khác nhau. Nếu chủ quan, bỏ 6 cổng đi chơi thì cẩn thận bị chiếm giữ thành. Nếu lơ là, vừa trông vừa chơi, không chú tâm là bị địch tung khói xám, thuốc mê rồi rơi vào hôn trầm. Nếu quá chú tâm tới một cổng mà quên 5 cổng còn lại, nếu có việc gì đột xuất, không kịp chạy tới, hoặc giật mình mà trượt chân xuống vực. Như một người thợ lành nghề thiện xảo, người gác cổng liên tục đảo quanh các cổng, nhẹ nhàng, quan sát tỉ mỉ, chủ động. Rồi như một vị thần, đứng cao hơn hẳn cả thành trì của mình, lia mắt quan sát nhanh một lúc 6 cổng. Rồi như một người đã nắm chắc phần thắng trong tay, các tên trộm, cướp đã không còn nhòm ngó, các thiện ác đã vắng bóng, các cổng thành chủ động trong sự kiểm soát mà k cần nắm giữ, chúng vận hành tự nhiên như nhiên tạo nên sự an ổn, định tĩnh nơi vùng đất tự do này.

Mười mấy năm học thiền, câu chuyện mà tôi chứng kiến cũng như được nghe cảnh báo nhiều nhất là: trong thiền thì thế thôi, ra ngoài đời lại sấp mặt. Bao nhiêu người cũng chỉ cố gắng dùng thiền để định tâm lại, để nạp thêm năng lượng, hay để trùng xuống những căng thẳng trong cuộc sống. Giờ, có hiểu biết đúng đắn, thì những trạng thái có được ở các thời tọa thiền đó là Tâm giải thoát, một số người có thể thực hành ở các việc hành thiền động và cũng có được Tâm giải thoát.

Tâm giải thoát là một trạng thái ở đó chỉ có cái #biết_trực_tiếp giác quan và không có cái #biết_ý_thức khởi lên (khi các giác quan (căn) tiếp xúc với thế giới (trần) thì nảy sinh cả 2 cái biết: trực tiếp và ý thức). Chính ở việc dừng lại chỉ có tâm biết trực tiếp mà ở đó không có gì dẫn truyền lên tế bào thần kinh não để nó phải phân tích xử lý, tư duy… nên có một trạng thái chỉ biết ta và ta như thế xảy ra. Tại đó như không có gì tồn tại, như không có không gian, như không có thời gian nữa. Chính vì thế mà nhiều người cho rằng các phương pháp tu hành là như nhau vì chúng đều có thể có được trạng thái tâm cuối cùng là như vậy.

Nhưng hãy so sánh kết quả của các hành động sau:- ngộ công án thiền (thiền tông)

– nhất niệm, nhất tâm (tịnh độ tông)

– chú tâm chặt chẽ nơi hơi thở (khí công)

– chú tâm nơi thiên nhãn hay đan điền (đạo gia)

– ngay khi một người đã quá mệt mỏi về tâm và ngay giây phút buông xuống hết mọi thứ

– ngay khi một vận động viên vừa chạy xong 1 quãng đường dài

– ngay khi người đàn bà vừa đẻ xong

– ngay tại khoẳng khắc lên đỉnh của cuộc giao hợp

– ngay tại giây phút ngồi trên ban công thả hồn xa tít tắp của người nghệ sĩ

– thời khắc hai người yêu nhau xa nhau lâu ngày gặp lại….

Chúng đều giống nhau là cái biết ý thức không còn tồn tại nơi khoảng khắc đó. Và rất tiếc nó chỉ chợt ngộ, hay xẹt qua mà thôi. Nhưng con đường thật của Phật ngoài giác ngộ về #Tâm_giải_thoát còn là #Tuệ_giải_thoát. Tuệ giải thoát là hiểu biết thế giới này là cảm thọ, chúng vô thường, vô chủ vô sở hữu, chúng sinh lên rồi diệt đi, không mời mà đến, không đuổi mà đi, chúng không thể nắm bắt càng không thể nắm giữ mà giúp cho chúng ta không bị dính mắc, ràng buộc, hay chấp thủ chúng là ta, chúng là của ta.

Tuệ giải thoát không phải là một cái gì ghê gớm như truyền thuyết: phải khai mở thiên nhãn, thiên căn, phải khai mở hạch tùng, phải vào các tầng thiền bí mật, sâu xa… Vì cho rằng có Tuệ để hiểu biết về tất tần tật thế giới ngoài kia, bất chấp không gian và thời gian. Tuệ giải thoát đơn giản chỉ là những điều như đã đề cập ở trên: nhận biết thế giới này là cảm thọ….để rồi không bị dính mắc, ràng buộc, chấp thủ.

Một số bậc hữu học hiểu được tuệ giải thoát như vậy nhưng lại thấy nó quá đơn giản mà tại sao mình vẫn chưa giải thoát với cuộc sống của mình: vẫn tham, vẫn sân, vẫn si… Đơn giản vì kho chứa vô minh, vì lộ trình tâm được thiết kế từ vô thủy vô chung đã ăn quá sâu vào các tế bào thần kinh não của mỗi người. Cái hệ thống kênh mương vô minh này vững chãi tới nỗi chỉ cần 1 giọt nước là nó chảy được rồi. Việc thực hành tu tập Tứ niệm xứ theo lộ trình tâm Bát chánh đạo là để thiết kế lên hệ thống Minh mới, để dẫn nhập các ý, sự việc, hiện tượng (pháp) nơi đời sống này chảy theo hệ thống kênh mương mới này. Mới đầu nó còn yếu, còn nông, thì cái gì khởi lên trong đời sống 10 phần thì 9,8 phần vẫn chảy qua hệ thống Vô minh cũ. Nhưng mỗi ngày một chút, một chút, sẽ còn lại 7,6 phần…rồi 3,2 phần…

Việc tu tập Tâm giải thoát và Tuệ giải thoát cần được bổ trợ cho nhau. Cái này lên thì cái kia lên. Tức là thời gian xảy ra Tâm giải thoát càng dài thì tại đó, chúng ta dẫn nhập các pháp sang hệ thống kênh mương Minh mới này càng được nhiều và dễ dàng hơn. Kênh mương mới càng sâu, bền tức là ta càng ít dính mắc, ràng buộc các pháp thì lại có thời gian Tâm giải thoát được dài hơn. Và cứ thế, cứ thế, như một vòng tròn xoáy chôn ốc với các vòng thu nhỏ dần lại. Tại thời điểm tại đỉnh, khi Minh đã xóa Vô minh, một sự đột chuyển nơi tâm thức xảy ra, và được nói người ấy đã thấy rõ: việc cần làm đã làm, phạm hành đã thành… Việc kênh mương này là của mỗi người, dẫn đi đâu cũng là của mỗi người, mà mỗi người đều cần hiểu tự mình nương tựa mình, nương tựa nơi chánh pháp, không nương tựa ai khác…

Đã là vị hữu học thì hãy từng bước, từng bước, từng phút từng giây, thực hành chánh niệm, việc gì cần làm thì làm, không cần thiết thì bỏ. Chỉ cần ngồi lắng nghe từng hạt mưa rơi thôi. Thời gian đầu thấy cả đám ào ào, thời gian sau thấy từng đợt rơi xuống rồi mất. Rồi dần dần thấy từng hạt, từng hạt rơi xuống, mỗi hạt đều khác nhau, tiếng va với đất cũng khác nhau. Đời sống này cũng vậy, đầu tiên là cả đám cứ dồn vào mình mà không biết xử lý sao. Sau thì thấy từng việc, từng việc rõ ràng. Dần dần, thấy rõ, 1 ý niệm của mình thôi cũng là #Phi_như_lý_tác_ý hay là #Như_lý_tác_ý đó là lúc cái thấy, cái biết được Liễu tri để phát sinh Chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng là như vậy. …

“Trú như vậy nhiệt tâm

Đêm ngày không mệt mỏi

Xứng gọi Nhất dạ hiền

Bậc an tịnh, trầm lặng”.

– Kinh nhất dạ hiền giả – Trung bộ Kinh (Nikaya)

Hãy thành thật tự trả lời, có thể trong các tầng thiền định sâu xa, nơi vắng lặng cả sắc và danh, hãy thành thật tự trả lời:

Mục đích sâu thẳm của việc ta Tu để làm gì?

– tu để mọi người biết ta đang tu, theo một style của tky 21. để có thể chứng tỏ ta đang khác người, ta không bon chen cơm áo gạo tiền như bao người ngoài kia.

– tu để tới cảnh giới niết bàn hay có thể định tâm, an lành. có điều gì đó nhiệm màu nơi các giác quan và có thể phô bày như một trò phủ thủy, ảo thuật.

– tu để đạt trí tuệ, chánh tri kiến hay hiểu biết hết thảy. để có thể lý giải, biện luận với các tình huống xảy ra với mình, với người. để có thể giác ngộ hay chỉ dẫn cho người khác.

– tu để hết khổ, để không còn phiền não, đau đớn hay còn các loại khổ với cảnh, với đời, với người. để thoát bỏ được tham, sân, si đang chế ngự nơi tâm.

– tu để có thể nhập các đạo quả, là có thể giải thoát khỏi kiếp sống luân hồi sinh tử, là chấm dứt nghiệp tái sinh.

….

Hãy khéo léo soi xét, hãy thành thật trả lời.

Để rồi nhận ra:

Làm gì còn ta và đời

Làm gì còn ta và người

Làm gì còn ta và pháp

Làm gì còn ta mà có sống hay có chết

Không phải mặc kệ, không phải buông lơi, mặt trời vẫn đó đâu có mọc hay lặn. Có khổ có lạc, có sinh có diệt, có tu hay không tu cũng chỉ là tự ta chế định và mặc áo lên cho mình.

P/s: 1: không cần tu, sống đời vui vẻ là được. 2: tớ đang tu, và cách tu của tớ là đúng đây, hãy tu như tớ, tu như tớ để có a,b,c,…x,y,z. Thì đều là bạn đang cho mình là đúng là đủ rồi.

Để không cho cái biết ý thức cùng lộ trình tâm tà khởi lên, thì lộ trình tâm cần dừng lại ở cái biết trực giác. Đằng sau nó là một chuỗi các kiến thức về vật lý học lượng tử, về năng lượng, về các bước sóng, về sự tương tác thông tin. Con người cứ tìm kiếm, cố gắng tìm kiếm để có thể tự mình lý giải được, để tự mình có thể thực chứng được. Nhưng trong môi trường “chân không”, có những thứ không thể truyền đi tiếp, những cái hữu vi được dừng lại chặn đứng, nhường chỗ cho cái vô vi. Lậu hoặc chẳng thể nảy sinh, chẳng thể bám víu. Định lực cứ thế từ từ mà tăng trưởng, để rồi cái gì cần đến sẽ đến. Chẳng cần phải cố gắng nhiều, chẳng cần phải sục sôi nhiều. Thế gian cứ giãy đành đạch trong cái đầm sình lầy của các lậu hoặc, càng giãy càng lún sâu, càng giãy càng chìm xuống.

Bất luận là việc gì trong thế gian cũng thế. Tâm không thể hướng nội, mọi thứ không thể tự tròn đầy.

P/s: người làm việc thông minh là không làm gì cả, hoặc chăm chỉ như chú kiến, lặng lẽ cần mẫn từng chút một